Liên minh HTX tỉnh tổ chức tập huấn chuyển đổi số cho HTX
Đối với các HTX, nhất là HTX nông nghiệp, quá trình chuyển đổi số có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi sản xuất ngày càng gắn với tiêu chuẩn chất lượng, truy xuất nguồn gốc, thương mại điện tử, logistics và nhu cầu tiêu dùng minh bạch, việc ứng dụng công nghệ số sẽ giúp HTX từng bước khắc phục phương thức sản xuất, kinh doanh truyền thống, nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo dựng thương hiệu trên thị trường.
Chuyển đổi số là yêu cầu tất yếu đối với HTX
Trong thời gian qua, khu vực HTX đã có những bước phát triển tích cực, từng bước khẳng định vai trò trong tổ chức sản xuất, liên kết các hộ thành viên và kết nối nông dân với thị trường. Nhiều HTX đã mạnh dạn ứng dụng công nghệ vào sản xuất, sử dụng phần mềm kế toán, quản lý thành viên, quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội, tham gia các sàn thương mại điện tử và thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm.
Tuy nhiên, nhìn tổng thể, năng lực chuyển đổi số của không ít HTX vẫn còn hạn chế. Một bộ phận cán bộ quản lý chưa có kiến thức đầy đủ về công nghệ số; kỹ năng sử dụng các nền tảng số còn yếu; cơ sở hạ tầng và thiết bị phục vụ chuyển đổi số chưa đồng bộ. Nhiều HTX mới dừng lại ở việc sử dụng các công cụ đơn giản như mạng xã hội để quảng bá sản phẩm, trong khi chưa khai thác hiệu quả dữ liệu phục vụ quản trị và ra quyết định.
Đáng chú ý, ở một số HTX, chuyển đổi số vẫn được hiểu chủ yếu là mua sắm máy tính, sử dụng phần mềm hoặc lập trang mạng xã hội. Cách tiếp cận này chưa đầy đủ. Bản chất của chuyển đổi số là thay đổi phương thức quản trị và tổ chức hoạt động dựa trên dữ liệu và công nghệ, qua đó tạo ra giá trị mới. Vì vậy, nâng cao năng lực chuyển đổi số cho HTX trước hết phải bắt đầu từ nhận thức của cán bộ quản lý, thành viên và người lao động. Khi nhận thức đúng, HTX mới xác định được chuyển đổi số cần bắt đầu từ đâu, ưu tiên lĩnh vực nào và đầu tư như thế nào cho phù hợp với điều kiện thực tế.
Lấy con người làm trung tâm của chuyển đổi số
Công nghệ dù hiện đại đến đâu cũng không thể phát huy hiệu quả nếu thiếu con người có năng lực sử dụng và quản trị. Do đó, yếu tố quyết định thành công của chuyển đổi số trong HTX chính là đội ngũ cán bộ quản lý, điều hành và thành viên. Thực tế cho thấy, nhiều HTX có nhu cầu ứng dụng công nghệ nhưng còn lúng túng trong việc lựa chọn giải pháp. Có HTX đầu tư phần mềm nhưng không sử dụng thường xuyên; có nơi triển khai bán hàng trực tuyến nhưng chưa có người phụ trách; có nơi xây dựng thương hiệu trên môi trường số nhưng nội dung quảng bá chưa chuyên nghiệp. Những hạn chế này cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở công nghệ mà còn ở năng lực con người. Do đó, công tác đào tạo, bồi dưỡng cần được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong quá trình chuyển đổi số của HTX. Nội dung đào tạo phải thiết thực, dễ áp dụng và phù hợp với từng nhóm đối tượng.
Đối với cán bộ quản lý, cần chú trọng kỹ năng quản trị số, quản lý dữ liệu, xây dựng kế hoạch chuyển đổi số, ứng dụng phần mềm quản lý và phân tích thông tin phục vụ sản xuất, kinh doanh. Đối với thành viên, cần trang bị những kỹ năng cơ bản như sử dụng điện thoại thông minh, các nền tảng số, thanh toán không dùng tiền mặt, quảng bá sản phẩm, bán hàng trực tuyến và tiếp cận thông tin thị trường. Đặc biệt, cần hình thành trong mỗi HTX ít nhất một lực lượng nòng cốt có khả năng tiếp nhận, triển khai và hướng dẫn ứng dụng công nghệ. Đây sẽ là “hạt nhân số” giúp HTX từng bước chuyển đổi từ bên trong, tránh tình trạng phụ thuộc hoàn toàn vào đơn vị bên ngoài.
Chuyển đổi số phải gắn với nhu cầu thực tiễn
Một trong những yêu cầu quan trọng là chuyển đổi số phải xuất phát từ nhu cầu thực tế của HTX, tránh chạy theo phong trào hoặc đầu tư dàn trải. Mỗi HTX có lĩnh vực hoạt động, quy mô, năng lực tài chính và trình độ quản lý khác nhau. Vì vậy, không thể áp dụng một mô hình chuyển đổi số giống nhau cho tất cả HTX. HTX sản xuất lúa có nhu cầu khác với HTX cây ăn trái; HTX thủy sản khác với HTX du lịch cộng đồng hoặc HTX dịch vụ. Đối với HTX nông nghiệp, chuyển đổi số có thể bắt đầu từ việc số hóa thông tin vùng sản xuất, nhật ký sản xuất điện tử, quản lý vật tư, theo dõi quy trình canh tác, truy xuất nguồn gốc và kết nối tiêu thụ.
Đối với HTX có sản phẩm OCOP, cần tập trung vào xây dựng thương hiệu số, quảng bá sản phẩm, thương mại điện tử, chăm sóc khách hàng và quản lý đơn hàng. Đối với công tác quản trị, HTX có thể từng bước ứng dụng phần mềm để quản lý thành viên, tài chính - kế toán, kho hàng, hợp đồng, doanh thu và công nợ. Khi dữ liệu được cập nhật đầy đủ, chính xác và tập trung, cán bộ quản lý sẽ có cơ sở tốt hơn để đánh giá tình hình hoạt động và đưa ra quyết định. Như vậy, chuyển đổi số không nhất thiết phải bắt đầu bằng những công nghệ phức tạp. Điều quan trọng là lựa chọn đúng vấn đề cần giải quyết, ứng dụng công nghệ phù hợp và tạo ra hiệu quả cụ thể.
Tăng cường ứng dụng số trong sản xuất và tiêu thụ sản phẩm
Đối với HTX nông nghiệp, thị trường là khâu quyết định hiệu quả của toàn bộ chuỗi sản xuất. Vì vậy, chuyển đổi số cần hướng mạnh vào nâng cao năng lực tiếp cận thị trường. Trong điều kiện người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc, chất lượng và quy trình sản xuất, HTX cần chủ động số hóa thông tin sản phẩm. Mã QR, truy xuất nguồn gốc, nhật ký điện tử và các nền tảng quản lý dữ liệu sẽ giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất, đồng thời nâng cao niềm tin của người tiêu dùng. Cùng với đó, HTX cần khai thác hiệu quả các nền tảng thương mại điện tử và mạng xã hội để giới thiệu, quảng bá sản phẩm.
Từ hình ảnh, video, câu chuyện sản phẩm đến thông tin về vùng nguyên liệu và quy trình sản xuất đều có thể trở thành công cụ xây dựng thương hiệu. Tuy nhiên, bán hàng trên môi trường số không đơn thuần là đưa sản phẩm lên mạng. HTX cần xây dựng quy trình từ tiếp thị, tiếp nhận đơn hàng, thanh toán, đóng gói, vận chuyển đến chăm sóc khách hàng. Nếu chỉ chú trọng khâu quảng bá mà không tổ chức tốt các khâu phía sau, chuyển đổi số khó tạo ra hiệu quả bền vững.
Xây dựng dữ liệu trở thành tài sản của HTX
Một trong những nội dung quan trọng nhưng chưa được nhiều HTX quan tâm đúng mức là xây dựng và quản trị dữ liệu. Trong nền kinh tế số, dữ liệu là cơ sở để HTX hiểu rõ hoạt động của mình, hiểu thành viên, nắm bắt nhu cầu khách hàng và dự báo thị trường. Vì vậy, mỗi HTX cần từng bước hình thành hệ thống dữ liệu về thành viên, diện tích sản xuất, sản lượng, chất lượng sản phẩm, khách hàng, doanh thu, chi phí và thị trường tiêu thụ. Khi dữ liệu được cập nhật thường xuyên, HTX có thể xác định sản phẩm nào có hiệu quả, thị trường nào tiềm năng, chi phí nào còn cao và khâu nào cần cải thiện. Đây chính là nền tảng để chuyển từ quản trị theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu. Để làm được điều đó, HTX cần có quy chế quản lý dữ liệu, phân công người chịu trách nhiệm và bảo đảm an toàn thông tin. Đồng thời, cán bộ HTX cần được trang bị kỹ năng cơ bản về bảo mật tài khoản, quản lý mật khẩu, sao lưu dữ liệu và phòng tránh các nguy cơ mất an toàn trên môi trường mạng.
Cần sự đồng hành của các tổ chức hỗ trợ HTX
Nâng cao năng lực chuyển đổi số cho HTX không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của từng HTX mà cần có sự đồng hành của các cơ quan quản lý nhà nước, Liên minh HTX, ngành chuyên môn, doanh nghiệp công nghệ và các tổ chức hỗ trợ. Trong đó, Liên minh HTX tỉnh cần phát huy vai trò cầu nối, tư vấn và hỗ trợ HTX xây dựng lộ trình chuyển đổi số phù hợp. Công tác đào tạo cần chuyển từ cách làm đại trà sang đào tạo theo nhu cầu, theo ngành nghề, địa bàn và trình độ của từng HTX. Có thể xây dựng các chương trình đào tạo theo từng cấp độ: nhận thức về chuyển đổi số; kỹ năng số cơ bản; ứng dụng công nghệ trong quản trị; thương mại điện tử và marketing số; truy xuất nguồn gốc; quản trị dữ liệu; an toàn thông tin. Sau đào tạo cần có hoạt động hướng dẫn, tư vấn và đánh giá kết quả ứng dụng tại HTX.
Bên cạnh đó, cần xây dựng các mô hình HTX chuyển đổi số tiêu biểu để làm điểm tham quan, học tập và nhân rộng. Những mô hình thành công sẽ có sức thuyết phục cao hơn các chương trình tuyên truyền đơn thuần, bởi HTX có thể trực tiếp nhìn thấy hiệu quả từ thực tiễn.
Tạo bước chuyển mạnh trong giai đoạn mới
Chuyển đổi số là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự kiên trì và cách làm phù hợp. Đối với HTX, không nên đặt mục tiêu quá lớn trong thời gian ngắn mà cần xây dựng lộ trình từng bước, bắt đầu từ những việc thiết thực, có khả năng tạo ra hiệu quả rõ ràng. Trước hết, mỗi HTX cần đánh giá đúng thực trạng năng lực số của mình; xác định những điểm yếu trong quản trị, sản xuất và tiêu thụ sản phẩm; lựa chọn một số nhiệm vụ ưu tiên để triển khai. Sau đó, từng bước chuẩn hóa dữ liệu, đào tạo nhân lực, lựa chọn công nghệ phù hợp và đánh giá hiệu quả.
Quan trọng hơn, chuyển đổi số phải trở thành một nội dung trong chiến lược phát triển của HTX, gắn với phương án sản xuất - kinh doanh và mục tiêu nâng cao thu nhập cho thành viên. Khi chuyển đổi số tạo ra hiệu quả thiết thực, từ giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, nâng cao chất lượng quản trị đến mở rộng thị trường, HTX sẽ chủ động hơn trong quá trình này. Trong giai đoạn mới, nâng cao năng lực chuyển đổi số không chỉ giúp HTX bắt kịp xu thế mà còn mở ra cơ hội đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao sức cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Một HTX có năng lực số tốt sẽ có khả năng kết nối nhanh hơn với thành viên, doanh nghiệp, thị trường và các đối tác; đồng thời chủ động hơn trước những biến động của sản xuất và tiêu dùng. Có thể khẳng định, chuyển đổi số chính là một trong những chìa khóa để HTX đổi mới phương thức quản trị, tổ chức sản xuất và tiếp cận thị trường. Muốn chuyển đổi số thành công, cần bắt đầu từ con người, từ nhu cầu thực tiễn và từ những việc cụ thể. Khi mỗi HTX hình thành được đội ngũ cán bộ có năng lực số, xây dựng được dữ liệu và lựa chọn đúng công nghệ, chuyển đổi số sẽ không còn là khái niệm xa vời mà trở thành công cụ trực tiếp nâng cao hiệu quả hoạt động.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để khu vực kinh tế tập thể, HTX phát triển theo hướng hiện đại, xanh, minh bạch, bền vững; góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của sản phẩm địa phương, tăng thu nhập cho thành viên và đóng góp tích cực vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn mới.
